Verhalen uit de oost en meer

Verloren dochter

2009-10-27T15:07:00.002+07:00

Ze staart wezenloos naar het puin waaronder haar 15-jarige dochter nog geen twaalf uur geleden vandaan werd gehaald. Dood. Bij het eerste ochtendlicht begraven, haar lichaam op wat blauwe plekken na nog helemaal intact.

Ze klampt zich aan mij vast. Ze roept, schreeuwt, huilt.

Mira werd haar dochter genoemd.

Mira had haar laatste examen Engels toen om zestien minuten over vijf de vloeren van haar klaslokaal begonnen te bewegen. Een aardbeving. In een tijdsbestek van enkele seconden stortte de school in. Mira had niet eens meer tijd haar schoenen aan te trekken.

Ze wilde perse Engels leren, zonder die taal geen kans om arts te worden, zei ze.

Haar vader staat op de resten van haar school. Op zijn armen schaafwonden. Uren heeft hij door de brokstukken gezocht. Eerst op zoek naar zijn kind, daarna op zoek naar haar jas en schoenen.

Mira werd door iemand anders tussen het puin vandaan gehaald en in de moskee gelegd. Daar vond hij haar. Het gouden kettinkje met haar naam om haar nek, haar lange zwarte haren bij elkaar gebonden.

Haar broer zit naast haar moeder. Zijn ogen staren in het niets. Zijn handen steken in het roze jasje dat Mira die laatste schooldag droeg. Gevonden tussen de resten van een klaslokaal.

Zijn moeder huilt geluidloos.

Ze ruikt continu aan een bruin sjaaltje om haar nek. Nog geen twee dagen geleden zat het om Mira’s nek.

Het ruikt naar haar.

De zwarte schoenen die iemand komt laten zien worden op een hoop gegooid. Het zijn niet de schoenen van Mira.

Ik kijk naar de vrouw, wij zijn beiden 36. Ze pakt mijn hand. We huilen. Zij om haar verloren dochter, ik om de gedachte eraan.

Oma

2009-09-24T18:48:00.000+07:00

Mijn oma is overleden. Nog geen week geleden. Ze was oud en ziek, toch was het plotseling. Zo staat het ook op de rouwkaart: ‘na een langdurig ziektebed toch nog onverwacht overleden.’ Ik was niet bij de crematie. Als ik vanuit Indonesië zou aankomen op Schiphol zou die al zijn afgelopen. Jakarta is soms ver weg.

Oma was niet de meest makkelijke. De grote stoel waarin zij zat, werd door sommige familieleden gekscherend ‘de troon’ genoemd. Vanuit daar heerste oma over haar miniatuur koninkrijk. De bron van ettelijke familieruzies lag bij haar en menigeen verklaarde de oorlog aan oma.

Als kind gingen al die spanningen aan mij voorbij. Ik logeerde er vaak. Alles mocht. Veel snoepen, laat naar bed, de hele dag televisie kijken. Naar bioscoop en pretpark. Ik vond het heerlijk bij mijn opa en oma. Ik mocht uitkiezen wat ik wilde eten. Bij hen draaide het om mij. Iets waaraan ik als oudste kind blijkbaar behoefte had.

De laatste keer dat ik bij hen heb gelogeerd was ik net 24.Uitgeput van het vele uitgaan en een heimelijk verlangen naar dat gevoel van toen, vertrok ik met de trein van Amsterdam naar Eibergen.

Er was niet veel veranderd. Behalve mijn vermoedden dat opa normaal gesproken in de logeerkamer sliep. En dat opa en oma de hele tijd zaten te bekvechten. En dat oma er wel een heel andere politieke mening op na hield. Wat eigenlijk niet kon, omdat oma immers de baas was van haar koninkrijk. Uitgerust en met het toch weergevonden veilige gevoel maakte ik de tocht terug naar de hoofdstad.

Vlak daarna verhuisden opa en oma naar het noorden. In een klein bejaardenhuisje keek oma vanuit haar grote stoel naar een speeltuintje, haar nieuwe domein. Als wij langskwamen schuifelde zij naar de deur, maar ook dat ging na een tijdje niet meer. Al snel belandden zij in een bejaardentehuis.

Na de moeilijke bevalling van mijn eerste kind had ik mijn oma aan de telefoon. Toen ik mijn beklag deed over de bevalling zei ze: “Ach ja, het gaat er makkelijker in dan eruit.” Om vervolgens op dwingende toon te vragen waar het geboortekaartje bleef.

Al snel verhuisde ik naar Indonesië. Mijn oma was dol op mijn nieuwe woonplek. Ze was er nooit geweest, maar bananen werden door haar steevast pisang genoemd en een parasol noemde ze pajong. Natuurlijk was ze lid van de Tempo Doeloe vereniging in het bejaardentehuis. En bleef ze bij het gezegde ‘Indië verloren, rampspoed geboren’, iets dat ze herhaalde als ik mij negatief uitliet over het ‘Indië’ van nu.

De laatste keer dat ik oma zag, was ik hoogzwanger van mijn tweede kind. Oma lag in bed. Bleek en met heel dunne armen. Ze deed mij denken aan een ziek vogeltje. Het viel haar zwaar nog langer te leven, ze had dr geen zin meer in, vertelde ze.

Nu is mijn oma er niet meer. En ik was niet bij haar afscheid. Ik was thuis, in Jakarta. En heb in mijn eentje getoast op oma. Misschien onmogelijk en moeilijk, maar ergens bijdrager aan fijne jeugdherinneringen.

Buiten de groep

2009-09-22T12:15:00.000+07:00

De Ramadan is voorbij. De weken van heimelijk slokjes water drinken en eten achter slot en grendel ook. Er is namelijk geen ontsnappen aan de vastenmaand in Indonesië. De gordijntjes voor de eettentjes om eventuele eters onzichtbaar te maken, de reclames, soaps en nieuwsprogramma’s die allemaal in het teken staan van de heilige maand. Zelfs in de luxueuze shoppingmalls dragen de normaal kortgerokte dames van de klantenservice in een keer allesverhullende hoofddoekjes.

Bijna iedereen van de ongeveer 200 miljoen Indonesische moslims vast. Dat begint s ochtends met zonsopgang en eindigt met de val van de duisternis, iets voor zessen. De kranten hebben de juiste tijden tot op de minuut op de voorpagina staan. In deze dertien uur mag niet worden gegeten, gedronken, gerookt, gevreeën, geroddeld, gelogen of gevloekt.

Het is een maand die er ieder jaar weer inhakt. De sfeer verandert enorm wanneer bovenstaand niet gebeurt. Het voelt als de paar dagen voor het paasfeest. Sober, ingetogen. Het is tevens de enige tijd in het jaar dat ik mij echt buiten de samenleving voel staan. Ieder slokje water dat ik op kantoor drink, levert toch een soort schuldgevoel op naar de rest. Laat staan het nuttigen van een tussendoortje of lunch.

De christelijke Indonesiërs op kantoor hebben beduidend minder moeite met dit soort gevoelens, althans zo lijkt het. Zij brengen openlijk chocoladetaart naar de niet-vastende mensen en smikkelen luidruchtig hun lunch op.

Tot hun schrik en verbazing heb ik een halve dag geprobeerd te vasten. Wel een beetje gedwongen. Ik was vergeten te lunchen en besloot het toen maar vol te houden om te kijken wat het met mij deed. Knallende koppijn en een concentratieniveau van nul.

Het hele land ligt dan ook eigenlijk de hele maand stil. Normaal is het al niet makkelijk om mensen te pakken te krijgen, tijdens de ramadan is het proberen daarvan eigenlijk al niet eens de moeite waard. Het “Sorry, nog niet op kantoor,” tegen 9.00 uur wordt gevolgd door een “Oh, sorry, al naar huis,” om 15.00 uur. Tussendoor is iedereen meestal aan het ‘bidden’. Of in een ‘meeting’.

Op mijn kantoor zie ik waarschijnlijk wat de door mij gebelde mensen echt aan het doen zijn. Hier liggen ze op hun bureau te slapen, of hangen moedeloos, uitgedroogd en uitgehongerd in hun stoelen. Een enkeling slaapt onder zijn bureau. Tijdens momenten van een korte opleving wordt de speciaal voor een ramadan toernooi opgestelde pingpong tafel fanatiek gebruikt. Maar dan vooral om niet te hoeven denken aan de honger en dorst.

De moskee geeft met een roffel op een speciale ramadan drum het teken dat de vasten mogen worden gebroken. Bij gebrek aan een hoorbare moskee op veertien hoog wordt de televisie op kantoor tegen een uur of 17.30 uur harder gezet, om het moment dat er na al die uren weer gedronken en gegeten mag worden niet te missen.

Het breken van de vasten is een sociale gebeurtenis. Beroemdheden, ministers en zelfs de president nodigen gasten uit om met hen de eerste slok zoete thee te drinken. De meest lekkere dingen staan dan op het menu.

Op het kantoor worden tijdens de ramadanmaand de vasten af en toe samen gebroken. De twee christelijke dames baken en braden een aantal heerlijke Indonesische gerechten.
De geur van eten trekt dan tegen een uur of vier door het hele kantoor. Dwars door de deur van keuken heen. De lucht is sterk genoeg om iemand die niet vast het water in de mond te doen lopen.

Om even voor zessen zenden alle televisiezenders in Indonesië massaal een gebed uit. Soms live, soms van een bandje. De collega’s op kantoor murmelen collectief ‘Alhamdulillah’ gevolgd door een zacht ‘Bismillah’ en nemen een slokje mierzoete warme thee, tjendol, of gewoon water. De tafel met lekkernijen is binnen mum van tijd leeg.

Met het verdwijnen van de Ramadan verdwijnt ook mijn dubbele gevoel. Ik kan zonder schuldgevoel bij daglicht op straat een flesje water leeg drinken en weer lunchen met mijn Indonesische moslimvriendin. Ik sta met beide benen in de maatschappij. Tot 11 augustus 2010, wanneer tegen een uur of half vijf ‘s ochtends de moskeeën om het hardst schreeuwen dat er niet meer overdag mag worden gegeten en ik mij opnieuw buiten de groep gezet voel.

Deze column is in de maand september in de GPD-kranten verschenen in de rubriek Standplaats

De laptop

2009-07-22T22:48:00.003+07:00

“Ibu, ibu de laptop is weg,” schoonmaakster Mini staat mij voor het huis op te wachten en kan de opwinding in haar stem niet verbergen. In een zucht voegt ze toe dat zij achter was toen het gebeurde en dat kindermeisje Asli de mannen had binnengelaten. Langzaam loopt Asli naar mij toe, ze is bleek en staart apathisch voor zich uit. Zus zit uitgelaten te kraaien in de slendang.

Hortend en stotend komt het verhaal eruit. Twee mannen zijn het huis binnengedrongen als medewerkers van het elektriciteitsbedrijf en hebben de laptop waarschijnlijk in hun rugtas gestopt. “Ze hebben mij gehypnotiseerd, bu.” Asli zijgt neer op de bank.

Inmiddels stroomt mijn net nieuwe huis vol met beveiligingsmannen uit de wijk. Iedereen praat door elkaar heen. De een probeert mij uit te leggen dat hypnose een heel legitieme manier is voor diefstal, de ander heeft steengoede tips om dit soort ‘inbraken’ te voorkomen. Weer iemand anders wil weten waarom het hek niet op slot was en hoeveel de laptop eigenlijk had gekost. “Net nieuw, 1500 euro,” zucht ik. Uit mijn ooghoek zie ik Asli nog verder in de bank zakken.

Dan komt mijn man Anthony thuis. De laptop was van hem. Iedereen valt stil. Hij pakt een glas water en geeft het aan Asli. Dan gebeurt het: de normaal zo beheerste Asli werpt zich op de grond en trekt huilend en schreeuwend haar haren uit haar hoofd. ‘Authentieke Javaanse dramatiek,’ volgens een Javaanse vriendin.

Twee dagen later staat om 20.30 uur een beveiligingsman voor het hek. Wantrouwig bestudeer ik zijn naamplaatje en lees Mohammed. Enthousiast vertelt Mohammed dat de daders zijn gevonden, helemaal aan de andere kant van de stad. Ik ben verbaasd. Jakarta is een stad waarin 12 miljoen mensen wonen, daarin vallen twee mannen op een brommer heus niet op.

Mohammed wil dat ik mee ga om hen te identificeren. Ik stribbel tegen, ik was immers niet thuis toen het gebeurde en heb eerlijk gezegd geen zin om in het donker met een totaal wildvreemde mee te gaan. Hij overtuigt mij door te vertellen dat de laptop ook is gevonden.

Even later zit ik achterop de brommer van de beveiligingsman. Hij rijdt naar een kleine politiepost waar zich een groep van vijftig mensen heeft verzameld. Ze staan om de twee ‘daders’ heen, die met ontbloot bovenlijf en geboeide handen op de grond zitten. Iedereen begint te lachen en te schreeuwen als ze mij zien. Ik word binnengehaald als een soort beroemdheid.

Ze zien er bang uit. Een van de twee kijkt eng uit zijn ogen, de hypnotiseur besluit ik. Uit voorzorg ontwijk ik zijn blik. De menigte begint te roepen dat ik foto’s moet maken. Dat wil ik niet, ik heb geen zin in intimidatie. Ik vraag aan Mohammed waar de laptop is. “Oh, maar die is niet hier ibu, u kunt die morgen ophalen,” zegt hij zonder blikken of blozen.

Ik vertel hem dat ik weg wil en werp nog een laatste blik op de twee mannen, ze zijn in ieder geval niet in elkaar geslagen, concludeer ik. De volgende dag ga ik naar een ander politiebureau. Asli moet de mannen identificeren en ik de laptop. Als ik het kantoor binnenloop weet iedereen meteen waarvoor ‘die bule’ komt.

We lopen direct naar een verhoorruimte. De deur wordt opengegooid. Binnen zit een van de mannen van gisteren. De rechercheur gilt: “ Is dit hem?”. Als Asli even nadenkt, schreeuwt hij meteen: “Dit is hem toch, ja toch?” Asli schudt haar hoofd. De deur van een andere verhoorruimte wordt opengegooid. De man met de enge ogen kijkt van mij naar Asli. Ze krimpt ineen en wijst instemmend naar hem.

Om zijn voet zit bebloed verband. Onder zijn ogen een blauwe plek. De rechercheur vertelt dat hij tijdens de arrestatie probeerde te ontsnappen en daarom in zijn voet is geschoten. ‘Logisch,’ vertelt een aanwezige beveiligingsman, ‘anders bekennen ze natuurlijk niet’. De opmerking dat de hypnotiseur nog geen 12 uur geleden zonder verband rondliep wordt volkomen genegeerd. Ik begin medelijden te krijgen met de daders, vooral als ik hoor dat ze een celstraf van drie jaar boven het hoofd hangt.

Thuis gekomen ligt er een brief van het wijkhoofd waarin alle bewoners van mijn wijk worden gewaarschuwd voor dit soort praktijken. Ons hek is vanaf nu altijd op slot. En de gloednieuwe laptop? Niet meer terug gezien, wel een aantal andere exemplaren die ik zo mee naar huis had mogen nemen van de politie. Dat heb ik gracieus geweigerd.

Ibu: mevrouw
bu: afkorting van mevrouw
bule: witte

Alles soms beter dan niets

2009-03-23T10:20:00.001+07:00

Toen

Uitslapen tot 11.00
Koffie drinken en alle kranten lezen
Recepten uitzoeken in een kookboek
Naar de markt, kaasboer, supermarkt
Even een paar (kleding)winkels in
Videotheek
In de kroeg een wijntje drinken
Uitgebreid koken
Nog meer wijn
Eten
Film kijken
In de kroeg wat wokaatjes achteroverslaan
En meer van alles

Nu

Uitslapen tot 06.30
Boekjes lezen
Ontbijten, koffie drinken, ruzie
Kijken wat er in de koelkast ligt
Lunchen, ruzie
Schilderen, tekenen, kleien, duplo, auto’s, trein, ruzie
Vloer dweilen
Eten koken
Eten, ruzie
Bad/bed ritueel
Uitgeput op de bank of achter computer
Soms met een wijntje
En niets van alles

Maar soms is niets beter dan alles.

Voetnoot: De ruzies zijn meestal met Finn en tussendoor wordt Zus gevoed, maar dat terzijde

Vijfsterrenhok

2008-08-14T21:36:00.002+07:00

Iedere Indonesiër met geld heeft personeel: een tuinman, een chauffeur, een kindermeisje, een kok. Het is de gewoonste zaak van de wereld. Ze heten pembantu - vrij vertaald 'helper' . Ze dweilen de vloer, doen boodschappen en strijken van s ochtends vroeg tot s avonds laat, zes dagen per week.
Het inkomen van deze mensen varieert nogal. De een krijgt 25 euro per maand, de ander treft het met 70 euro.

De meeste pembantu’s wonen bij hun bazen in huis, in het apart daarvoor gereserveerde dienstverblijf. In Jakarta hebben zelfs de kleinste eenkamerappartementen een hoekje van het huis ingericht als leefafdeling voor de pembantu. Deze ruimtes zijn dikwijls niet groter dan een ruime bezemkast, zonder raam en vaak grenzend aan een open hurktoilet.

Alle dienstkamertjes zien er eigenlijk hetzelfde uit: een matras op de grond, aan de muur hangers met kleren en een klein kastje waarin de meest persoonlijke bezittingen zijn weggestopt. In vroegere tijden sliepen pembantu’s zelfs niet op hetzelfde niveau als hun heer en meester, maar altijd lager. Iets dat in een appartement vrijwel onmogelijk is.

Je zou de eigenaar van een klein appartement nog het voordeel van de twijfel kunnen geven; zelf woont hij/zij immers ook niet extreem groot. Toch heeft de dienstkamer in het driekamerappartementen exact dezelfde afmeting. Ook mijn huis heeft met vier ruime slaapkamers, drie badkamers en een enorme bovenverdieping naar verhouding drie piepkleine pembantu-kamertjes.

Het begint al bij de aparte opgang, die gaat via de garage. De traptreden liggen idioot ver uit elkaar, het kost zelfs mij moeite en ik ben met mijn schamele 1.68 meter best lang voor Indonesische begrippen. Het gangetje waaraan de kamers liggen is klein, maar licht.

Voor het hurktoilet staat een emmer met daarin een mandischepje, daarnaast ligt de grootste kamer, zonder raam of airco: twee bij drie meter. De andere twee kamertjes zijn nog kleiner. Een Indonesische vriendin die langs kwam snapte niet waarover ik mij nou zo druk maakte. “Lekker licht en ruim,” was haar oordeel, zonder spoor van ironie in haar stem. Ze meende het echt: “Ze wonen hier toch voor niets,” voegde ze tot overmaat van ramp toe.

Ik was onthutst. Hoe kon ze dat zeggen? Ik zou nooit, maar dan ook nooit iemand in zulke mensonterende toestanden laten wonen. Totdat ik niet veel later een van de vele achterstandswijken van Jakarta bezocht. Die bestaan uit kleine bedompte hutten, zonder ventilatie of juist met grote kieren en gaten. Open riolen die regelmatig overstromen en gedeelde wc’s die niet meer zijn dan een gat in de grond met daarom heen dikke vliegen. En het zijn heus niet alleen werklozen die hier wonen, ook uithuisgeplaatste pembantu’s hebben hier hun woning.

Mijn kleine kamertjes lijken hiermee vergeleken een vijfsterrenhotel: hoog, droog en zonder ongedierte. Toen een paar weken geleden de hulp van een van mijn collega’s op zoek was naar een ander onderkomen, dacht ik aan mijn kamertjes. Het zou bijna egoïstisch zijn om haar niet een van die hokjes aan te bieden. Schoorvoetend deed ik dat dan ook.

Gelukkig vond ze een andere oplossing, want ik weet nog steeds niet of ik het had aangekund.

Deze column is in juli in de GPD-kranten verschenen in de rubriek Standplaats

Zwangere vrouw zoekt ziekenhuis

2008-08-04T19:37:00.002+07:00

Dat duizenden schatrijke Indonesiërs jaarlijks naar het buitenland afreizen voor een medische behandeling, is natuurlijk al verontrustend, maar wanneer blijkt dat verschillende ministers hun gezondheidsheil in het buitenland zoeken, geeft dat voer tot nadenken.

Ik ben vijf maanden zwanger en sta voor een immens dilemma: waar te bevallen.

Bijna iedere buitenlander springt hoogzwanger in het vliegtuig om overal behalve in Indonesië haar kind op de wereld te zetten.

Geplaagd door uitbalansbrengende zwangerschapshormonen moet ik deze keuze maken. En het liefst zo snel mogelijk.

De afgelopen weken heb ik verschillende ziekenhuizen in Jakarta met een bezoek vereerd. En eigenlijk zijn ze allemaal hetzelfde: zusters in schattige roze pakjes, compleet met kapjes en verloskamers rechtstreeks uit de jaren ’70.

Let wel: dit zijn de duurste privé ziekenhuizen van het land. Zelfs Indonesische beroemdheden bevallen hier.

Het doet er natuurlijk niet zoveel toe hoe een ziekenhuis eruit ziet. Sterker nog, ik hou erg van retro en vind het kapje best charmant. Uiteindelijk gaat het om vakkunde, meesterschap.

Tja.

Het is niet onmogelijk in Indonesië een diploma te kopen en vriendjespolitiek opent nog steeds vele deuren. Zo blijkt mijn gynaecoloog het zoontje van de ziekenhuisdirecteur. Slik. De Australische diploma’s aan zijn muur zien er in een keer een stuk minder echt uit.

Vrienden suggereren Singapore of Thailand. Maar ja. Dan zit ik zes weken voor de geboorte in mijn eentje in een vreemd land. Daarnaast is een bevalling in beide landen best prijzig. Volgens manlief Anthony dekt onze verzekering heus alle kosten. Ik ben daar niet zo zeker van. We hebben namelijk een Amerikaanse verzekering. Iemand ooit de film ‘Sicko’ van Michael Moore gezien?(http://www.michaelmoore.com/sicko/about/synopsis/)

Natuurlijk kan ik in Nederland bevallen en dat klinkt best aantrekkelijk. Diploma’s aan de muur zijn in 99 procent van de gevallen echt, het is onwaarschijnlijk dat ik langer dan een uur in de file sta en na de bevalling krijg ik in ieder geval een beschuitje met muisjes.

Waarom toch die twijfel?

Ondanks het feit dat KLM vrouwen met 36 weken nog toestaat in hun kist, is het niet aan te raden zo laat nog te vliegen. Het kan een vroeggeboorte op gang brengen. Dat betekent zes weken lang driehoog-achter in het centrum van Amsterdam. Alleen. Zonder partner. In de herfst. Met een dwarse peuterpuber van drie. Die gewend is aan een enorme zonnige tuin. En een nanny. En een auto.

Rest mij nog een vraag: Hoe doen Nederlandse moeders dat toch?

Twee streepjes blauw

2008-05-16T19:23:00.002+07:00

Vlak na de geboorte van mijn zoontje Finn kreeg ik tranen in mijn ogen wanneer iemand mij vertelde zwanger te zijn. Niet uit ontroering, maar uit medelijden. Met geen mogelijkheid kon ik mij voorstellen een tweede te willen. De eindeloze huilbuien en gebroken nachten vergeleken zich eerder met de hel dan met die niet-bestaande hemelse roze wolk.

Langzamerhand ontpopte Finn zich van een huilend veeleisend babymonster in een schattig peutertje. Het vijf keer wakker worden per nacht reduceerde zich na een jaar tot ‘slechts’ twee keer en ook stond hij niet meer om 04.00 uur s ochtends op.

De antipathie tegen een tweede vervaagde. Heel voorzichtig durfde ik weer met blijdschap naar pasgeboren baby’s te kijken en hun ouders gemeend te feliciteren. En toen mijn schoonzusje vertelde zwanger te zijn huilde ik heus niet alleen uit medelijden.

De twee blauwe streepjes die anderhalve maand geleden op de zwangerschapstest verschenen maakten mij oprecht blij. Mijn inmiddels opbollende buik ook. Het vruchtje in mijn buik is nu drie maanden oud, heeft tien vingers en tien tenen.

Finn voldoet steeds meer aan het beeld van een - autoritaire - peuterpuber. Het treinstel dat hij bewust tegen mijn hoofd gooide, leidde tot een strafhoekaffaire van tien minuten.

In die tien minuten aaide ik liefdevol over mijn buik, tegen beter weten in verlangend naar een hemelse babywolk.

De apenshow

2008-03-22T13:53:00.001+07:00

De muziek van buiten klinkt hard door in ons huis, midden in het centrum van Jakarta. De tegels op de grond weerkaatsen de geluiden van de gamelan en de trommel. Het is de gebruikelijke aankondiging van de apenshow. Mijn tweejarige zoontje springt op en neer, blij met de komende afwisseling. Hij trekt aan mijn arm, hij wil naar buiten. Even verderop in de straat heeft de apenshow zich gestationeerd: vier mannen zittend op een stuk karton en een aapje aan een ketting.

De hele straat staat om het schouwspel heen. Bouwvakkers zijn gestopt met hun werkzaamheden. Kinderen hebben hun vliegers uit de lucht gehaald. Moeders met hun kind in de slendang deinen heen en weer op de muziek. Oude mannen in sarong en soekarno-petje kijken genietend toe: de apenshow is het toppunt van entertainment in mijn straat.

De meest wrede persoon van de vier is de baas van het aapje. Hij rukt continu aan de ketting. Het aangeklede diertje is nog geen 60 cm hoog. Hij doet van alles: rijden op een houten brommer, een oorlogsdans met een kris in zijn hand en een masker op zijn hoofd en slaan op een trommel.

Het is na vieren, de zon schijnt al minder fel. Het is de tijd van de dag dat iedereen naar buiten gaat om een stukje te wandelen. Bijna iedereen heeft zich opgefrist: de haren nog nat en de gezichten witgepoederd. Het is een vreemde gewaarwording dat, in het land waar de meeste moslims ter wereld wonen, vrouwen gewoon in hun pyjama buiten lopen.

De apenbaas rukt hard aan de ketting om de nek van het aapje. Een signaal dat het beestje moet dansen. Iedereen klapt. Plots rent het dier het publiek in, kinderen gillen, lachen en rennen weg. De baas rukt zo hard aan de ketting dat het diertje op de grond valt. Niemand lijkt het te zien, mijn zoontje kijkt met verheugde glimoogjes naar mij en klapt in zijn handjes. Ik slik de tranen in mijn ogen weg.

Mijn opa was van de dierenbescherming. Als klein meisje liep ik samen met hem dierenmarkten af in het noorden van Nederland. De onverzorgde dieren werden er door hem uitgepikt: koeien met kapotte hoeven, paarden met rotte tanden. Op de basisschool maakte ik werkstukken en spreekbeurten over mishandelde dieren.

De lessen die mijn zoontje meekrijgt zijn van een heel andere orde. Per ongeluk in huis opgesloten katten worden met harde hand door zijn kindermeisje de trap afgewerkt. Dieren zijn vies in Indonesië. En het is waar, de meeste katten op straat zijn onsmakelijk smerige beesten. Ze hebben wonden en zitten onder de vlooien, een bron van bacteriën.

Het aapje is inmiddels weer opgekrabbeld. Ongeduldig rukt de baas aan de ketting. Het aapje pakt een kleedje dat hij voor zich op de grond spreidt. Hij maakt een buiging naar het publiek, de show is bijna afgelopen. De apenbaas prevelt verveelt een riedeltje dat eindigt met een kortaf ‘terimakasih’ (bedankt). Een teken voor de man met de pet om rond te gaan.

Van de meeste mensen krijgt hij 1000 roepia, nog geen tien cent. Mijn zoontje heeft ook een briefje van die waarde in zijn hand. Hij kijkt verheugd, de man met de pet iets minder, had waarschijnlijk iets meer verwacht van de enige blanke in het gezelschap.

Nog een keer jenkt de apenbaas aan de ketting. Het aapje maakt een laatste buiging, doet zijn hoedje op en springt op zijn houten brommer. De mannen lopen weg, het aapje wordt meegesleurd. De mensen uit mijn straat gaan weer verder met hun dagelijkse beslommeringen.

Mijn zoontje huilt, hij wil achter de mannen en de aap aan. De straat is lang genoeg voor nog een optreden. Wijs loop ik de andere kant op: ik heb mijn bijdrage aan het dierenleed wel weer gedaan voor vandaag.

Deze column is in de GPD-kranten in maart in de rubriek Standplaats verschenen.

Ter ere van Soeharto

2008-02-04T21:50:00.000+07:00

De nationale rood-witte vlag ligt weer op zijn plek. Na een week parmantig in onze tuin te hebben gewapperd. Halfstok. Net als in iedere andere tuin in onze straat. Voor Soeharto. Ter ere van hem.

Het was te lezen, te horen en te zien in alle buitenlandse mediabijdragen van de afgelopen week:

Soeharto:
Dictator die door mensenrechtenorganisaties verantwoordelijk wordt gehouden voor de moord op misschien wel twee miljoen mensen.
Potentaat die jarenlang de mond snoerde van miljoenen Indonesiërs.
Despoot die het land tien jaar geleden enorm corrupt en met een onoverzienbare schuldenlast achterliet.

Ter ere van hem hing de vlag halfstok in onze tuin.

Wat vooraf ging, een week geleden:
Asli loopt onze werkkamer binnen.
“Ibu, waar is de vlag?”
Ik kijk verstoord op van mijn computer.
“Vlag, wat voor vlag?”
“De rood-witte vlag, ibu.
Ah, nu begint mij iets te dagen. De Indonesische vlag.
“Hoezo?” vraag ik, terwijl ik het antwoord eigenlijk wel weet.
“Voor Soeharto”.
Mini staat achter haar en knikt.
“Voor Soeharto,” fluistert ook zij.

Samen hebben de dames naar zijn begrafenis gekeken. Asli met tranen in haar ogen en kippenvel op haar armen.

Soeharto is hun held.
De glimlachende generaal die Indonesië in de jaren zestig uit een economische recessie trok, die zo erg was dat de helft van de Indonesiërs honger leed.
De vader onder wie onderwijs, gezondheidszorg en voedsel betaalbaar waren.
De opa die ervoor zorgde dat Indonesië veilig en stabiel was.
Het Indonesië waarnaar miljoenen mensen terugverlangen.

Ook Asli en Mini.

Dus hing in onze tuin de rood-witte vlag vol ornaat en nationalistisch te wapperen. Halfstok. Ter ere van een dictator, een potentaat, een despoot.

Ibu: mevrouw

Masuk angin

2008-01-20T14:19:00.000+07:00

De maandelijkse journalisten borrel. Ik neem een gin&tonic. En een tweede. Zeg geen nee tegen de derde. Het is gezellig. Iedereen is er. Nieuwe mensen, oude bekenden.

Ik vind mijzelf in de hoek van de ‘hardcoreclub’. Samen met hen sla ik een sambuka achterover. Steek een sigaret op. Verval in de zoveelste hysterische lachstuip.

Dan gaat de telefoon. Mijn telefoon. Ik mis de oproep. Pak het mobieltje, zie drie andere gemiste oproepen. Van de babysitter. Ik slik een restje drank weg. Sta op en baan mij een weg door de menigte.

Buiten bel ik terug. Ze neemt meteen op. Ze boert. Hard. Ik begrijp er niets van. Ben ik zo dronken? Ik vraag wat er is. ‘Masuk Angin’, is het antwoord. Voorafgaand en gevolgd door een boer. Ze hangt op.

Ik vertaal: masuk – naar binnen, angin – wind.

Een Indonesisch lid van de hardcoreclub belt nog een keer. Voor de zekerheid. Finn slaapt. De babysitter wil naar huis. Ik heb een half uur. Snel nog een drankje. En een sigaret. Afscheid nemen. Taxi aanhouden.

Thuis. Ik loop naar binnen. Het ruikt naar babyolie. Ze heeft een blauwe handdoek om. Haalt fanatiek een geldstuk over haar arm. Ze boert. Het muntje laat rode strepen achter op haar arm. Ze rilt. Het is dertig graden. Ik geef haar een vestje en geld voor de taxi. Al boerend loopt ze naar buiten.

Ik weet niet wat ik ervan moet vinden. Anthony ook niet. We lachen een beetje. Anthony boert. Vindt hij vooral zelf heel grappig.

De volgende dag op kantoor weet iedere Indonesiër waar ik het over heb. Ja, nee, natuurlijk. Masuk angin: je niet zo lekker voelen. Het boeren hoort erbij. Op die manier verlaat de wind je lichaam. De wind ontsnapt ook door de rode strepen gecreëerd door het muntje.

De bekentenis dat ik nog nooit masuk angin heb gehad, leidt tot opgetrokken wenkbrauwen. Ik hoor ze denken: ze woont hier nog niet zolang. Misschien ben ik pas geïntegreerd als de wind is binnengekomen? Ik wacht rustig af.

Over masuk angin: http://www.expat.or.id/medical/masukangin.html

Putenfleisch

2007-12-13T15:29:00.000+07:00

In Indonesië wonen de meeste moslims ter wereld. En daar is geen ontsnappen aan. Op iedere hoek staat een moskee, op het plafond van iedere hotelkamer een pijl richting Mekka en alle etenswaren in de supermarkt zijn halal.

Vlees is halal wanneer bij de slacht de halsslagaders zijn doorgesneden, het bloed uit het dier is weggevloeid en iemand de spreuk "Bismillah, Allahu Akbar" uitspreekt. Maar in de supermarkt is alles halal. Kaas, melk, rijst. Lokaal of geïmporteerd: je kan het zo gek niet bedenken of het heeft een halal-tekentje. Zou iemand op het vliegveld alle goederen binnenhalen met een: "Bismillah, Allahu Akbar"?

Varkens zijn trouwens nooit halal, maar altijd haram. Moslims mogen dus geen varkensvlees eten. In de supermarkt ligt het dan ook strikt gescheiden van collega koe, kip en schaap. Boven het schap staat in grote rode letters: BABI. Andere varkens-producten zijn herkenbaar aan een sticker met de afbeelding van een varken en de woorden: mengandung BABI.

In Duitsland hebben ze de varkensvrije markt ondekt. Tenminste, op de Duitse pot hotdogs in mijn keukenkastje staat: 100% Geflugel-wursten, in zarter Eigenhaut ohne Schweinefleisch. Geëxporteerd naar Indonesië, ook moslims houden van hotdogs. Met lunchtijd wil ik iets anders dan de eeuwige rijst. De pot is snel gevonden. Er zitten zes hotdogs in. Genoeg, ook voor Asli, Mini en de twee werkmannen die wat klusjes aan het doen zijn.

De worstjes moeten vijf minuten in warm water, ondertussen besmeer ik de broodjes met ketchup en mayo. Aan tafel verorber ik samen met Finn een hotdog. Best lekker. Vindt Finn ook. Dan hoor ik een gil. "Ibu!" Ik loop naar de keuken en zie Mini staan met de Duitse pot in haar trillende handen. Ze wijst naar een plaatje van een varken. Daaronder een ingrediëntenlijstje in het Indonesisch. Eerste ingrediënt: Daging Babi.

Haar hotdog ligt onaangeroerd op het aanrecht. De werkmannen hebben hun broodjes al naar binnen gewerkt. Geschrokken kijk ik nogmaals naar de Duitse tekst. Ik lees: 100%Geflügel-würsten, ohne Schweinefleisch. Het Zutaten-lijstje zegt: 75% Putenfleisch. Ik leg uit wat er staat. Mini kijkt ongelovig naar mij en heel vies naar haar hotdog. Ze wijst naar het Bahasa Indonesia op de pot en leest het hardop voor. Ik lees op mijn beurt de Duitse tekst nog een keer, ze lijkt gerustgesteld.

Even later is ze samen met Asli aan het eten. Rijst. Met bamboecurry. De hotdog is in geen velden of wegen te bekennen. Ik haal de pot uit de koelkast, de voor Asli bestemde hotdog drijft eenzaam rond. Nogmaals poog ik een vertaling. De dames kijken mij glimlachend aan en herhalen braaf wat ik zeg: "Tidak adda babi". Hun meewarige blik zegt genoeg, die hotdog blijft waar hij is: in zijn eentje in de pot.

Halal: Alle dingen die Allah voor de mens heeft goedgekeurd
Bismillah, Allahu Akbar: In naam van Allah, de grootste
Haram: Alle dingen die Allah voor de mens heeft verboden
Ibu: Mevrouw (ik word nooit Esther genoemd, hooguit Ibu Esther)
Putenfleisch: Kalkoen
Tidak adda babi: Het bevat geen varkensvlees

'Allahu Akbar'

2007-10-07T19:58:00.000+07:00

De oproepen tot gebed in Jakarta zijn voor sommige van onze vrienden reden genoeg om dubbele beglazing in hun huizen te laten zetten. Anderen kiezen er daarom voor in een duurdere wijk te wonen waar het geluid van de moskee niet tot in de slaapkamer doordringt.

Normaal gesproken slapen wij door het eerste ochtendgebed heen, dat is tegen een uur of 04.00. Nu, tijdens de ramadan lopen er om 03.30 nachtwakers rond in onze straat die met stokken op de hekken slaan en heel hard ‘Sahur’ roepen. Een teken dat over een half uur de zon opkomt en er dus niet meer gegeten mag worden.

Ons huis slaan ze over, wetende dat er ongelovigen huizen, maar hun geschreeuw is genoeg om ons toch wakker te maken. Een half uur daarna beginnen alle vijf de moskees in onze buurt om het hardst op te roepen tot het ochtendgebed.

De enige die er echt van geniet is Finn. Hij slaapt ‘s ochtends godzijdank door alle herrie heen, maar zingt hard mee met de resterende oproepen. Onder begeleiding en gevolgd door applaus van Asli en Mini roept hij de hele dag 'Allahu Akbar!' .

Om precies te weten wanneer ze s'avonds de vasten mag breken zet Asli iets voor zessen de televisie aan. Alle zenders hebben hun programmering zo afgesteld dat precies op de 'buka puasa' tijd de stem van een Imam ‘Allahu Akbar’ zingt. Het ultieme moment van de dag, voor Finn (en voor alle moslims in Indonesië). Hij springt, danst, zingt luidkeels mee, lacht en bewondert de stem van de Imam.

Maar net zo plotseling als het is begonnen, houdt het zingen op en verspringt het beeld naar een waspoeder reclame of naar een van de tientallen Indo-soaps. Dit is het minst ultieme moment van de dag, voor Finn. Terwijl meer dan tweehonderd miljoen Indonesische moslims genieten van hun eerste echte maaltijd, duikt Finn naar de vloer en bonkt hysterisch met zijn hoofd op de tegels.

Roodaangelopen en schoppend eist hij dat ‘Allahu Akbar’ NU terugkomt. Om na een aantal minuten stil op de grond te blijven liggen en met een snik in zijn stem nog een keer te vragen om ‘Allahu Akbar’. Zijn wens wordt verhoord: de volgende ochtend om iets na vieren.

Sahur: Naam van ontbijt tijdens het vasten
Allahu Akbar: God is groot
Buka puasa: Breken van de vasten

Bahasa Indonesia

2007-07-19T12:18:00.000+07:00

Mijn Indonesisch is nog altijd op het niveau van een driejarige. Dat is bedroevend, vooral omdat de taal grammaticawijs niet eens zo heel erg moeilijk is. Daarnaast bestaan er ongeveer vijfduizend Nederlandse (leen)woorden in het Bahasa Indonesia: koelkas, wastafel, handuk, gratis. En omgekeerd: Indonesische woorden in het Nederlands; senang, pienter, brani, bakkeleien. Dat gezegd hebbende; al die andere woorden zijn volstrekt ontraceerbaar.

Niets van dit alles is een excuus voor het na een jaar nog steeds niet onder de knie hebben van een taal. Nu heb ik natuurlijk een relatie, werk en een kind. En ga ik met mijn spaarzame tijd toch echt liever iets met Finn of Anthony doen, maar ook dat is geen goede reden, ZO druk heb ik het nou ook weer niet. Ik heb ook tijd om dit te tikken.

Blijft er eigenlijk een ding over: een taalcursus. Ook daar heb ik een excuus voor:

In januari begonnen Anthony, Ed (collega) en ik vol goede moed aan het onder begeleiding bestuderen van het Bahasa Indonesia. Een (veel te mooie, veel te) jonge dame van begin twintig kwam ons bule’s wel even Indonesisch leren. Tijdens de lessen viel het mij op dat zij zowel Anthony als Ed niet corrigeerde. Ik deed dat dan, wat tot gefronste wenkbrauwen leidde van de heren. Terecht, want zo goed is mijn Indonesisch immers niet.

Na drie lessen kregen we een toets. We hadden een week om ons voor te bereiden. En aangezien ik zelf had betaald voor die cursus studeerde ik ook (voor Ed en Anthony wordt de cursus door hun werkgever vergoed). De week na de toets kregen we een dag voor de les een smsje. Mevrouw de taaljuffrouw was op vakantie. Dus kon even geen les geven. Geen cijfer dus.

Die week daarna overstroomde Jakarta voor bijna 75 procent en was het onmogelijk om van a naar b te komen. Zes weken daarna melde mevrouw zich weer, maar toen waren er presidentsverkiezingen in Oost-Timor. Zeven weken daarna vond mevrouw het tijd om maar weer wat van zich te laten horen. Het smsje zit nog onbeantwoord in de telefoon.

Dus is het nu zeven maanden later, ben ik tweehonderd euro armer, heb nog steeds niveau kleuterschool en geen cijfer voor mijn wel afgenomen toets. Nu is het plan om op koloniale wijze de taal te gaan leren: privé-leraar aan huis, drie dagen per week. Kijken of dat werkt.

Bule: Witte, zonder de negatieve bijsmaak

Henry

2007-04-11T21:39:00.000+07:00

In Amsterdam skate altijd een man in een stringpakje. Al wat ouder, maar atletisch gebouwd en jaloersmakend bruin. Bij tijd en wijle vond ik die blote billen ietwat onsmakelijk, vooral ‘s ochtends vroeg. Toeristen uit binnen- en buitenland die hem voorbij zagen snellen, stoten elkaar verbouwereerd aan, wezen lachend naar hem of keken heel verschrikt.

Hier gebeurt dat ook, maar dan gaat het over mij. Iedere keer als ik naar buiten loop, stoten mensen elkaar aan, wijzen of kijken verschrikt. Soms roepen ze “Hej, kijk een Bule”. Het maakt niet uit hoe ik eruit zie.

Tenminste, dat dacht ik altijd. Totdat ik mijn zwarte laarzen weer ging dragen. Netjes tot onder de knie, model jaren 70, met rits. Ooit gekocht bij een tweedehands winkeltje in de Pijp.

De eerste keer dat ik die laarzen hier droeg, was op kantoor. Daar zijn de meeste mensen inmiddels zo gewend aan mijn witte verschijning dat tweede blikken vaak uitblijven. Tot die ene dinsdag. Nietsvermoedend liep ik naar binnen.

Een van de mannelijke westerse collega’s (die al vijf jaar in Jakarta woont) maakte een opmerking over mijn rok, keek naar beneden, zag de laarzen en riep beschuldigend: “Oh, my God you are wearing boots!”

Het klonk alsof ik zwarte laklaarzen tot over mijn dijbenen aan had in combinatie met een veel te kort minirokje. Dat dachten alle andere collega’s ook. Iedereen kwam dus even kijken. Opmerking na opmerking moest ik verduren.

En toen dacht ik aan Henry. Zo heet de man in de string. Het schijnt dat hij een ongeluk heeft gehad en zichzelf lange tijd niet appetijtelijk genoeg vond om in z'n string te skaten. Vond, want hij is weer gesignaleerd. En terecht. Er zijn misschien niet veel overeenkomsten tussen mij en Henry, maar hij heeft zijn string en ik mijn zwarte laarzen.

Bule: Witte (Gringo, alleen dan zonder de negatieve bijbetekenis)

Indonesische huizenjacht

2007-04-07T12:19:00.000+07:00

Hoe vind je het perfecte huis in een land als Indonesië? Via een officieel bemiddelingsbureau. Formulier op internet ingevuld en ja hoor, dezelfde dag nog gebeld. Of de maximale prijs van $800 per maand wel klopt. “Want de prijzen van onze huizen beginnen bij $2000 per maand.” Heb tevergeefs nog geprobeerd uit te leggen dat wij een dergelijk bedrag niet kunnen ophoesten, maar dat kwam niet aan.

Dan maar zelf aan de slag. In Menteng (vergelijkbaar met Amsterdam-Zuid) bij verschillende huizen langs geweest die soms al een jaar leeg staan. Niet zo vreemd met prijzen tussen de $1500 en $4000. Toch blijken de huiseigenaren onvermurwbaar. Graag of niet, lijken zij te denken. “It has a pool, ibu”. En acht dienstverblijven. En een garage waar twee auto’s in passen. Wij hebben geen auto, laat staan twee. Wanneer wij zo’n bedrag moeten betalen, wonen we misschien heel comfortabel, maar kunnen we niet eten. De huizenmelkers snappen er niets van, maar komen geen centimeter tegemoet.

Menteng is blijkbaar te hoog gegrepen voor ons gewone stervelingen, dus gaan we naar een andere buurt. Benhil, rampgebied tijdens de overstroming in februari. In iedere wijk is wel iemand die als bemiddelingspersoon fungeert. Via de ojek of taxichauffeur wordt zo’n persoon benaderd. Betaald door de huiseigenaar is hun doel om er zoveel mogelijk geld uit te slepen. De eerste twintig huizen voldoen niet aan ons ‘eisenpakket’. Piepklein, geen ramen en soms zelfs geen keuken.

Na een lange intensieve zoektocht stuiten we op bemiddelaar ibu Wiewiek, bijnaam: Queen van Benhil. Vijf huizen heeft ze op haar repertoire staan. Een huis ziet er veelbelovend uit. Nadeel: de verhuurder, ibu Sri, wil het alleen verhuren voor twee jaar. In Indonesië huur je huizen namelijk niet per maand, maar per jaar en het totaalbedrag moet dan ook linea recta worden overgemaakt op de rekening van de huisbaas.

Ook hier valt niet te onderhandelen. Zelfs niet na een ontmoeting en uitleg. Als wij het niet nemen heeft ibu Sri trouwens nog een stelletje Koreanen achter de hand die wel staan te trappelen om haar het bedrag in een keer cash te geven. “Echt waar”. AP is uiteindelijk bereid $17500 voor te schieten. Ondertussen hangt ibu Sri iedere dag aan de telefoon, als een hongerige geldwolf.

De sleutels zijn inmiddels in ons bezit, een deel van het geld is per brommerkoerier bij ibu Sri afgeleverd. Nog een paar weken en dan wonen wij in ons kasteel. Twee jaar geen huizenjacht, nog twee jaar Indonesië…

Ibu: mevrouw
Ojek: brommertaxi

Morgan

2007-03-16T11:59:00.000+07:00

Morgan. Morgan Mellish, die naam zegt je waarschijnlijk niets. Hij was aan boord van het Garuda-toestel dat een week geleden tijdens de landing in brand vloog. Hij leeft niet meer, hij is dood. Verbrand. Ik kende hem een beetje, hij was een collega-journalist.

Bijna een jaar geleden gaf hij een housewarmingparty, mijn eerste feestje in Indonesië. Heb sindsdien zelden zo’n kater gehad. Zijn kantoortje zat vlak bij het mijne. Daar staan nu vier kransen, een foto van hem en een condoleanceboek.

Op dinsdagavond 6 maart is Morgan een borreltje aan het drinken. Veel Australische journalisten gaan op woensdag naar Yogya, vanwege een bezoek van Alexander Downer, hun minister van Buitenlandse Zaken. Morgan is geboekt op een vlucht van een van de minder goed aangeschreven maatschappijen en hij spreekt zijn zorg daarover uit. Het blijkt dat iemand van de Australische ambassade op een eerdere vlucht gaat. Morgan kan haar stoel, 4B, in de businessklas van vlucht GA 200 nemen. Dat doet hij.

Het vliegtuig vertrekt om 06.00 uur van de Soekarno-Hatta luchthaven in Jakarta. Om 06.54 deelt de piloot mee dat hij gereed is om te landen. Tijdens de landing zwiept het toestel plotseling heen en weer en neemt de snelheid toe. Het landt vervolgens met zoveel kracht dat de voorwielen afbreken, waardoor de Boeing 737-400 op zijn buik over de landingsbaan naar een rijstveld schuift. De rechtermotor en vleugel breken af. Door een olielekkage vliegt het vliegtuig in brand.

Morgan zat achterin businessklas, aan de linkerkant, daar waar de nooduitgang was geblokkeerd. In 'The Jakarta Post' las ik een paar dagen geleden dat het identificeren van die lichamen het moeilijkst was, omdat ze helemaal waren verbrand. Ook las ik dat deze mensen waarschijnlijk niet veel hebben geleden, omdat ze zijn gestorven door zuurstofgebrek.

Al een week lang loop ik iedere dag langs zijn kantoor. De kransen, de zwart-witfoto en het condoleanceboek staren mij aan. Ik kende hem echt niet goed en toch ben ik verdrietig. De avond van zijn housewarming heb ik even met hem gepraat. Hij was ook net aangekomen en vol enthousiasme over dit land en de avonturen die hij zou beleven.

Meer over Morgan: http://www.morganmellish.blogspot.com.

Bang in Jakarta

2007-01-28T19:44:00.000+07:00

Een knal, ik hoorde heel duidelijk een harde knal, ergens buiten. Ik weet niet wat ik ervan moet denken. Ik zit in mijn kantoortje in het centrum van Jakarta. Terreurgroep Jemaah Islamiyah heeft beloofd meer westerse doelen op te blazen. Beelden van de bomaanslag op Bali in 2002 dansen voor mijn ogen. Gebeurt het nu weer?

Niet alleen ik ben geschrokken van het geluid. Fotograaf Dita van AP loopt naar mijn raam en kijkt naar buiten. Made van Dow Jones kijkt mij van een afstand aan, terwijl hij vragend zijn wenkbrauwen optrekt.

“Was dat een bom?” vraagt Anthony zich hardop af. Ik bespeur een lichte paniek in zijn stem. Andy van APTN kijkt op zijn horloge, om de tijd van de ‘aanslag’ vast te leggen.

Het is tegen vier uur ’s middags, na een betrekkelijk rustige dag. De zoveelste vogelgriep dode. Verder niets. En nu dit. Een harde knal.

Mijn hart klopt in mijn keel. Zoekend kijk ik door het raam, veertien verdiepingen naar beneden. Het verkeer beweegt traag door de eeuwige file. Ik zie niets, geen paniek. Geen rook.

Dan hoor ik gelach. “Het was een bus!”, roept Made hoorbaar opgelucht. “Een klapband…”. Aan de telefoon heeft hij een collega, die vlakbij het ongeval was.

Iedereen gaat weer verder met zijn werk. Ik zit verbijsterd achter mijn computer. En realiseer mij dat ik nu hoor te schrikken van dingen als een klapband.

1984; Hooilandseweg

2007-01-09T12:42:00.000+07:00

Motregen, hagel, natte sneeuw

Om vier schemerig, om vijf uur donker

Vrachtwagens vol suikerbieten

Fietsers van school naar huis

Of

Van supermarkt naar huis

Auto’s onderweg naar vergeten plekken

Opspattend water, natte broekspijpen

Deur open, gauw weer dicht

Geur van kool, aardappelen, sukadelapje

Broek over de kachel

Droog, warm, veilig

Before and After

2006-12-05T12:45:00.000+07:00

Finn lijkt op een meisje. Zo erg, dat mensen aan mij vragen waarom ze geen gaatjes in haar oren heeft (ieder Indonesisch meisje heeft namelijk gaatjes). En waarom? Finn heeft zijn haar net iets langer dan de gemiddelde Indonesiër van zijn leeftijd.

Niet alleen volstrekt onbekenden maken opmerkingen over Finn’s haar. Finn’s dokter vergelijkt hem met een Nederlandse voetballer die in Engeland speelt.

Ik voel mij als de moeder van Samson. Ben bang dat hij zijn kracht verliest als ik zijn haar eraf knip.

Totdat Finn last krijgt van jeuk op zijn hoofd. Hij krabt zichzelf open. De babysitter, al heel lang tegenstander van Finn’s haardracht, grijpt haar kans. Finn heeft last van de warmte met dat lange haar, redeneert ze, met als enige conclusie: het moet er af.

Mijn vraag of zij het wil knippen leidt tot opgetrokken wenkbrauwen. Blijkbaar knippen witte mensen hun kinderen niet zelf. We moeten naar een speciale kinderkapper. In Senayan City, een van de duurste malls in Jakarta, vinden we er een: KiddyCuts.

Finn mag op een tractor zitten kijken naar tekenfilms, terwijl de kapster hem knipt. Alsof dat nog niet genoeg afleiding is, werpt iemand anders zich op het bellen blazen.

De eerste gouden lokjes vallen op de grond. Ik slik. De babysitter kijkt blij. Finn wringt zich in allerlei bochten om zo snel mogelijk van die trekker af te komen.

Na drie kwartier is het voorbij. Finn heeft een kek kort kapsel. Met gel. In 45 minuten is hij van geslachtsloze baby veranderd in een ondeugend jongetje.

Heel even voel ik een verlangen naar een baby, heel even. Dan doemen de slapeloze nachten op. Ik onderdruk het gevoel. Lach naar Finn, die precies op dat moment bijna een autootje door de spiegel van de kapper gooit.

Foto: Esther de Jong

Genocide

2006-11-23T10:54:00.000+07:00

We proberen in te burgeren in het ‘echte’ Indonesië . Na ons paradijselijk onderkomen in Taman Rasuna zijn we naar de kampong vertrokken. Pejompongan. Ergens links van Monas. In het centrum van Jakarta.

Het huisje is liefelijk, de buurt is leuk en de mensen zijn aardig. Er is alleen een groot nadeel; ongedierte. Kakkerlakken zo groot als muizen, muizen zo groot als ratten en ratten zo groot als katten. En muggen, heel veel muggen.

Na de zoveelste panische gil van mij, gevolgd door een tirade (“Ik kan hier niet tegen, ik haat insecten, ik wil terug naar Taman Rasuna, naar het zwembad, naar de onsmakelijk oude witte mannen met hun mooie veel te jonge Indonesische vrouwen”) trok Anthony het niet meer. Hij schakelde de ongediertebestrijding in. “Hoera,” dacht ik, “Stoere mannen in witte pakken met mondkapjes gewapend met flessen ongediertebestrijdingsmiddel op hun rug die een ware genocide in mijn huis gaan uitvoeren.”

Terminix meldde zich een dag later in de vorm van Sugeng en Edward, pestconsulten. Toegegeven, het was een beetje een teleurstelling. Niet zo stoer en al helemaal geen witte pakken. Of wij huisdieren hadden. Nee, maar wel een 15 maanden oud kind. “Ja, ja ibu, daar houden wij rekening mee.” Huis geïnspecteerd en inderdaad: “U heeft last van ongedierte.” Oh, werkelijk, dus die uitvergrote kakkerlakken leven niet in mijn verbeelding.

Ze gingen aan de slag. Met zuurstofmaskers, dat wel. En gif, heel veel gif. Wij verlieten ons huis. Sugeng maakte nog even duidelijk dat het ongedierte wel omhoog zou komen. “Dood, ibu, dood.” Zei Sugeng snel na het zien van de verstijfde uitdrukking op mijn gezicht.

Hij loog niet. Heel veel kakkerlakken lagen bij thuiskomst op hun rug, sommige bewogen nog met hun pootjes. Het was bijna zielig. De ratten vertrokken naar de buren, tenminste, ik zag ze snel onze tuin uitrennen naar die van de buren.

“Ahhhh, heerlijk, rust in mijn huis”, dacht ik. Tot ik een dag later in de keuken boven mij iets hoorde ritselen. Ik keek omhoog en op het plafond zat de grootste kakkerlak ooit. Ik gilde niet, keek alleen in shock naar dat bruine lichaam. En realiseerde mij dat dit moederexemplaar de genocide had overleeft. En herinnerde mij dat ene zinnetje van Sugeng: “Iedere vrouwelijke kakkerlak draagt zo’n 14 tot 28 eitjes bij zich.”

Ibu: mevrouw

Foto: Esther de Jong

Ontvoerd

2006-11-23T10:43:00.000+07:00

Om ons huis staat een hek. Ik moet op mijn tenen staan om erover heen te kijken. Finn heeft een paar gaten in het hek ontdekt, waardoor hij naar ‘buiten’ kan kijken. En dat doet hij. Van ‘s morgens vroeg tot ‘s avonds laat. Tot groot plezier van iedereen die langs loopt en van de ojekmannen.

Naast ons huis is namelijk een ojekverzamelplaats. Zo’n drie mannen zitten daar de hele dag met hun brommers te wachten op klanten. Ze roken, kletsen en spelen met Finn. Als daar ook maar even de kans toe krijgen.

Zodra Finn bij het hek staat, zit er dus iemand op zijn hurken tegen hem aan te kletsen. Geen probleem, handig zelfs. Kan ik even iets anders doen in huis. Toch?

Totdat Finn in een keer niet meer op zijn plekje staat. Het is een uur of half zes en het begint te schemeren. Ik loop door het hek de straat op. Kijk naar links en naar rechts. Geen Finn. Op naar de ojekplek. In mijn peuter-Indonesisch vraag ik waar Finn is. Op de brommer weg, naar de markt om een hapje te eten, begrijp ik. De markt is tien minuten rijden. In staat van paniek rook ik een sigaretje met de ojekmannen.

“Relax, ibu,” durft een van hen te zeggen. Ik kijk hem niet zo relaxt aan. Hij lacht. Ik veeg het zweet van mijn voorhoofd. Beelden van brommerongelukken en ontvoeringen spelen zich af in mijn hoofd. Wat moet ik doen? Ik kan ook naar markt, maar ja stel dat Finn dan terug komt en dat ik er dan niet ben.

Het lijkt alsof mijn keel wordt dicht geknepen. Ik word een beetje duizelig van mijn hartkloppingen. Het zweet loopt voelbaar over mijn rug. De moskee roept op voor het avondgebed. Het is bijna donker. Nog een sigaretje. De ojekmannen vinden het grappig dat ik rook. Ik niet. Ik wil Finn.

En dan, als ik het bijna niet meer hou, komt hij om de hoek gescheurd. Voorop bij de ojekman. Stralende glimlach van oor tot oor. De brommer stopt. Ik loop naar hem toe en sluit mijn verloren zoon in mijn armen. Finn begint keihard te krijsen. Hij houdt pas op wanneer ik hem terug geef aan de ojekman. “Toet toet,” roept Finn. Blijkbaar heeft hij mij niet zo erg gemist in het afgelopen half uur.

Ojek: brommertaxi
Ibu: mevrouw

Foto: Esther de Jong

Geluiden uit de kampong

2006-11-16T15:40:00.000+07:00

Stilte

04.48 allah akbar. Moskee roept op tot gebed

05.30 tuut, tuut, tuut. Gas, gas, gas

05.34 piep, piep, piep. Ketoprak

05.46 sari roti, sari roti. Brood

05.56 roti, roti, roti. Brood van ander merk

06.15 sayuuuuuuuur, oeoeoer. Groenten

06.17 oeoeoer, oeoeoe. Groenten van andere groenteman

06.22 pep, pep, pep. Gado Gado

06.25 tuut tuut tuut. Gas, gas, gas

kleermakers
mattenverkopers
goudvissenverkopers
ijsjesverkopers
bakso
etc

21.30 kleng, kleng, kleng. Nasi

21.45 klong klong klong. Buurtwacht

Stilte

TT

2006-10-18T12:20:00.000+07:00

Ik race door het verkeer, achterop de ojek. Overal om mij heen andere weggebruikers. Auto’s, bussen, brommers, motoren, bajaj’s, bemo’s, eetstalletjes, voetgangers. Kriskras door elkaar. Het is warm, het voelt alsof ik door een föhn rij.

Stoplicht.

Ik ruik de smog, ondanks mijn zwarte mondkapje (merk: Maskr). Naast mij een brommer met vier personen. De jongste ligt bij mama in de draagdoek, de oudste zit voorop bij papa. Daarnaast een taxi, achterin zit iemand te werken op zijn laptop.

Groen.

Het oorverdovende lawaai zwelt aan, het voelt als Zandvoort, Assen. Iedereen scheurt weg. Ook de vader met zijn vrouw en kinderen. En de laptopman. Ik zoef voorbij puppies in hokjes, baksokraampjes, grote kantoorgebouwen, koloniale huizen.

De streng bewaakte Australische ambassade.

Voor de afzetting staat een tiental bewakers, in uniform, met zwarte mondkapjes en geweren. “Bomaanslag, tien doden, honderden gewonden, september 2004,” flitst door mijn hoofd. Niet over nadenken. Voor mij een groen/witte bus waaruit een enorme pluim zwarte rook komt.

De bocht om.

Daar doemt het appartementencomplex op. Achttien torens, de negentiende in de maak. ‘Gedung nam, tower six,’ schreeuw ik tegen mijn bestuurder. Hij knikt. Even later stoppen we. Ik stap af, geef hem zijn extra helm terug en stop 10.000 roepia in zijn uitgestoken hand. Weer hebben we de race tegen het verkeer gewonnen. Ik glimlach tegen niemand in het bijzonder en loop richting het enorme gezamenlijke dakterras, op zoek naar mijn zoontje.

Ojek: brommertaxi
Bajaj: klein voertuigje met drie wielen
Bemo: klein busje
Bakso: Indonesische gehaktballetjes

Foto: Ole Chavannes

Opa

2006-10-03T13:48:00.000+07:00

Het normaal zo gebruinde gezicht van mijn opa is bleek. Hij ligt met zijn kleren aan op bed. Op het kale prikbord achter zijn hoofd hangen een paar kaartjes, een uit Texel en een uit Warffum.

Naast zijn bed staat een blauwe rolstoel. Aan de raamkant een hoog nachtkastje met een bord waarop een met plastic folie overtrokken boterham en een kuipje aardbeienjam liggen. De ramen van de kamer zijn laag, zodat hij ook vanuit zijn rolstoel naar buiten kan kijken.

Tegenover hem ligt iemand anders. Te oordelen naar de hoeveelheid kaartjes op zijn prikbord verblijft hij al wat langer in het verzorgingstehuis. Ik vraag mij af of het aantal kaartjes een prestigekwestie is. Dat de hoeveelheid ontvangen post staat voor het aantal mensen dat van je houdt. Meteen neem ik mij voor een ansichtkaartje naar mijn opa te sturen.

Dan wil opa een sigaretje roken en rijdt door de gangen in zijn rolstoel naar het balkon. Daar vertelt hij over die middag dat hij met spoed werd opgenomen in het ziekenhuis. Hij was uitgedroogd en ondervoed.

Zes weken moest hij plat liggen, trippend op de morfine. Na een aantal onderzoeken bleek dat hij een bacterie in zijn bloed heeft en niet langer voor zichzelf en mijn oma kan zorgen.

Opa geeft aan terug te willen naar zijn kamer, de pijn in zijn heup is ondraaglijk. In zijn kamer kijk ik naar mijn opa. Het lijkt net alsof hij in de vier maanden dat ik hem niet heb gezien een beetje is gekrompen.

De boterham met jam wordt vervangen door aardappelen, boontjes en een sukadelapje. We nemen afscheid, ik zal hem zeven maanden niet zien. Ik hoop niet dat hij nog verder krimpt.